Funkcje i użyteczność indeksów giełdowych

Indeksy giełdowe są miarami statystycznymi pokazującymi w jaki sposób zmieniają się ceny grupy wyselekcjonowanych spółek w określonym czasie oraz w istotny sposób wpływającymi na zachowanie się inwestorów giełdowych. Są one wskaźnikami, które w dużym przybliżeniu uwzględniają zachowanie się przeciętnej akcji notowanej na giełdzie. Obserwując zmiany wartości indeksu można bez analizowania cen akcji poszczególnych spółek ocenić poziom zwrotu na rynku oraz określić kierunek ruchu cen. Pierwotnie, indeksy były konstruowane w celu zademonstrowania zmian cen akcji spółek notowanych na giełdzie, które następowały w krótkim okresie a intencją powstania nie było używanie ich w długim okresie czasu.

Do czasu gdy ceny były liczone i podawane bez użycia komputerów liczba spółek tworzących indeks była rozmyślnie zawężona i składała się z największych firm na rynku. Z biegiem czasu inwestorzy zaczęli potrzebować jasnego punktu odniesienia do zmierzenia i porównania długookresowych stóp zwrotu z ich portfeli a także klasyfikacji sektorowej określonych grup spółek. Początek ery komputerów oraz rozwój giełd i ich znaczenia na świecie doprowadziły w latach sześćdziesiątych do pojawienia się dziesiątków nowych indeksów opisujących dokładnie zachowanie określonych rynków lub sektorów. Zazwyczaj indeksy te nie pokrywały całego rynku, który miały reprezentować. Wzrastające zainteresowanie małymi firmami i ich odmienność w zachowaniu się na giełdzie doprowadzuiły w latach siedemdziesiątych do wprowadzenia indeksów opartych wyłącznie na małych spółkach (Russel 1000, 2000, 3000). Lata osiemdziesiąte, z kolei, przyniosły rozwój kontraktów terminowych i opcji opartych na indeksach giełdowych, które okazały się szczególnie korzystne jako punkt odniesienia i sposób rozliczania derywatywów na rynku terminowym. Ostatnie lata to czas pojawiania się indeksów miedzynarodowych (Morgan Stanley Capital International World Index, FT-Actuaries World Index, Dow Jones Stoxx 50), w skład których wchodzą spółki z głównych giełd europejskich, azjatyckich i amerykańskich. Indeksy reprezentujące około 70% kapitalizacji giełd na całej kuli ziemskiej, szczególnie przydatne są dużym korporacjom, instytucjom finansowym i bankom do śledzenia i przewidywania trendów światowych.

Oprócz indeksów „szerokich” obejmujących wszystkie akcje notowane na danej giełdzie (np. New York Stock Exchenge Composite Index) występują również indeksy „wąskie” ujmujace wybrane akcje określonego sektora gospodarki lub określonej branży przemysłu (np.Computer Technology Index). Z biegiem czasu i w procesie powstawania nowych konstrukcji indeksów, niektóre stare indeksy okazały się mniej użyteczne i starciły swe znaczenie na koszt nowych.
Od początku 1999 roku wielu inwestorów, w tym zarządzający funduszami, zaczną traktować kraje Uni Walutowej jako jeden duży rynek, na którym wszystkie akcje notowane będą w Euro. Twórcy indeksów przygotowywują się więc do stworzenia takich wskaźników, które najdokładniej ilustrowałyby sytuację w całej strefie euro. Firmy zajmujące się obliczaniem i publikowaniem indeksów: MSCI, FTSE International i Dow Jones oraz banki inwestycyjne są zaawansowane w tworzeniu takich wskaźników. Walka o indeksy będzie toczyła się na dwóch frontach. Pierwszy to opracowanie wskaźników dla inwestorów detalicznych, które dotyczyłyby kontraktów terminowych i innych instrumentów pochodnych. Drugi to wskaźniki, których będą używać przy konstruowaniu portfeli inwestycyjnych zarządzający funduszami. Będą oni bowiem potrzebowali indeksów lepiej oddających sytuację na całym rynku Uni Walutowej, bez różnicowania na wchodzące w jej skład kraje. 
Indeks giełdowy spełnia kilka różnych funkcji. Najważniejsze z nich to:

Miarą efektywności zarządzania funduszami powierniczymi i portfelami na zlezenie jest uzyskiwanie lepszych wyników w porównaniu z innymi inwestycjami. Indeksy giełdowe mogą dawać pełny obraz i kierunek w którym rynek podąża. Kiedy kursy większości akcji zniżkują lub zwyżkują indeks może pokazać wyraźnie tendencje panujące na giełdzie. Może stanowić on przy tym ważne narzędzie dla inwestorów stosujących analizę techniczną do przewidywania przyszłych kursów. Formacje głowy i ramion, trójkątów i klinów, w które indeks często się układa, mogą pomóc inwestorowi podjąć właściwą decyzję co do spółek znajdujących się w jego portfelu. Analitycy techniczni, zapisując w formie wykresów historię ruchu indeksu dążą do odkrycia możliwych do zidentyfikowania formacji pozwalających przewidzieć przyszłe trendy giełdowe i zminimalizować ryzyko poniesienia strat na skutek przeprowadzonych operacji.

Do analizy technicznej indeksu giełdowego stosuje się trendy, średnie ruchome i wiele innych wskażników analizy technicznej( np. wskaźnik szybkości zmian ROC, wskaźnik MACD, wskaźnik relatywnej siły RSI, wstęgę Bollingera). Taka interpretacja dotyczy wtedy całego rynku i może dawać odpowiedzi na zachowywanie się rynku w przyszłości. Identyfikacja hossy lub bessy jest bardzo ważna, ponieważ średnio 75% papierów wartościowych zwyżkuje w czasie hossy, a 90% zniżkuje w czasie bessy. Z drugiej strony sam indeks może stać się instrumentem, z którego prawa handlowane są na giełdzie. Staje się on wtedy instrumentem bazowym dla instrumentów pochodnych takich jak kontrakty futures czy opcje. Instrumenty te handlowane są na giełdzie a ich aktualny kurs zależy od przyszłej przewidywanej przez inwestorów wartości indeksu. Oprócz tego kontrakty terminowe stanowią doskonały sposób na zabezpieczenie swych pozycji otwartych na rynku kasowym. Inwestorzy a szczególnie fundusze indeksowe zajmując pozycje odwrotne, poprzez zabezpieczenie na rynku terminowym mogą minimalizować swoje straty, wynikające z błędnych decyzji inwestycyjnych.

Z drugiej strony domy maklerskie mogą osiągać wolny od ryzyka dochód poprzez stosowanie strategii arbitrażowych przy dużych odchyleniach wartości teoretycznej notowanego kontraktu do jego wartości bazowej. Nie bez znaczenia jest też fakt, iż instytucje, które zajmują się konstrukcją i wyliczaniem indeksu mogą osiągać pewien profit z tego, że na podstawie ich instrumentów notowane są prawa pochodne. Może mieć to dla nich duze znaczenie ponieważ „utrzymywanie” indeksu sporo kosztuje. Departament jednej z firm finansowych, zajmującej się obliczaniem i publikowaniem indeksu, został nawet nazwany - Czarną Dziurą (The black hole), aby odzwierciedlić fakt, że  pieniądze wpadają tam i nic z tego nie wynika.  W końcu, kontrakty mogą mieć, tym razem ujemne, znaczenie dla samego indeksu poprzez możliwość sztucznych manipulacji jego kursem, do których dochodzi podczas terminu ich wygasania.

Indeks giełdowy jest też idealnym instrumentem uzywanym jako punkt odniesienia do oceny efektywności inwestowania. Odzwierciedlając zmiany cen spółek notowanych na giełdzie jest doskonałem narzędziem służącym inwestorów do porównania  inwestycji w różnego rodzaju instrumenty. Umożliwia on też wybranie  wzrostowego sektora co jest nizmiernie ważne przy stosowaniu analizy fundamentalnej, w której najpierw stosujemy analizę sektorową a dopiero potem wybieramy z danej branży spółki spełniające założone kryteria finansowe. Ocena i porównanie efektywności inwestycji jest szczególnie ważne przy inwestycjach na giełdzie, gdzie istnieje szeroki wybór instrumentów i możliwości lokowania kapitału. Odnajduje to szczególnie odzwierciedlenie w funduszach powierniczych, które za swój główny cel uważają uzyskanie lepszej stopy zwrotu z kapitału niż stopa zwrotu z lokalnego indeksu giełdowego. Trudności, jakie z tym napotykają wskazują na szczególny charakter indeksu i jego rolę na giełdzie. Obecnie gdy proces inwestowania stał się coraz bardziej wyrafinowany, inwestorzy starają się zastosować strategie inwestycyjne, które bezpośrednio odzwierciedlają ich potrzeby i wymagania.

Pomimo, że na giełdach papierów wartościowych jednym z najważniejszych punktów odniesienia są indeksy giełdowe akcji obliczane i publikowane przez znane instytucje finansowe lub specjalizujące się w tym wydawnictwa, coraz częściej inwestorzy dokonują porównań swoich inwestycji do własnych wskaźników rynku, którymi są tworzone przez nich indeksy odzwierciedlające ich osobiste preferencje. W tym celu, pomocnymi i niezbędnymi narzędziami używanymi coraz częściej stają się specjalistyczne programy giełdowe MetaStock, SuperCharts lub Capital Complex. Umożliwiają one tworzenie własnych indeksów z uwzględnieniem różnych wag poszczególnych walorów. Dany inwestor (lub instytucja finansowa) może wyselekcjonować grupę interesujących ją spółek odznaczających się założonymi właściwościami i za pomocą własnego indeksu mierzyć wynikającą z tego stopę zwrotu i wydajność inwestycji. Ażeby skonstruować taki indeks, potrzebne jest użycie komputerów i dokładnego zdefiniowania wymagań inwestora. Inwestor może zdefiniować własny indeks o składzie podawanym w akcjach lub w procentach i dowolnie ustalonych wagach. Ponadto wyznaczanie indeksu odbywa się poprzez operacje na przyrostach zarówno arytmetycznych jak i geometrycznych. Połączenie tych dwóch cech daje w efekcie możliwość konstruowania czterech rodzajów indeksów. Inny sparametryzowany sposób konstruowania indeksów tego rodzaju wiąże się z metodami określania zmian ich wartości.

Biorąc pod uwagę, iż indeksy wyznaczane są na podstawie przyrostów akcji wchodzących w jego skład, można wyróżnić dwie podstawowe metody ich obliczania: jako iloraz zmiany ceny do ceny bazowej lub jako logarytm ilorazu nowej ceny do ceny bazowej. Różnica poniędzy dwoma wymienionymi metodami ujawnia się dopiero przy dużych zmianach cen. Interesującą opcją jest też możliwość ręcznego ustalenia wartości indeksu. Inwestor może określić jednakową wartość dla dwóch lub więcej indeksów na pierwszy, ostatni lub dowolny dzień w analizowanym okresie. Ułatwia to wszechstronną analizę porównawczą i pokazuje jak zmienia się wartość inwestycji wzorcowych w stosunku do jednakowej wartości początkowej lub od jakich inwestycji powinniśmy zaczynać przy założeniu ich równej wartości w dniu dzisiejszym.Utworzone przez inwestorów indeksy znajdują zastosowanie w różnych analizach rynku, zarówno jako baza do stworzenia modelu indeksowanego Sharpe’a, jak i modelu względnego. Inwestor może więc wyznaczać takie parametry, jak alfa, beta, ryzyko specyficzne czy inne parametry analizy portfelowej względem stworzonego przez siebie indeksu.

 
Indeks jako odpowiednik portfela akcji jest dobrym narzędziem dla inwestorów stosujących analizę portfelową i modele rynku kapitałowego. Używając indeksu jako portfel papierów wartościowych można obliczyć stopę zwrotu a także ryzyko z jakim wiąże się inwestycja na giełdzie. Te dwa czynniki są bardzo istotne dla inwestora posługującego się analizą portfelową i mogą dostarczyć mu wskazówek o dalszym zachowaniu indeksu a tym samym całej giełdy. Indeks pełni też ważną rolę w modelach rynku kapitałowego. Model jednoindeksowym Sharp’a jest uproszczeniem i przyśpieszeniem procesu wyznaczania portfela. Ideą jego jest powiązanie zmian wartości danej akcji z zachowaniem całego rynku. Statystyka zachowania się poszczególnych akcji jest powtarzalna w powtarzających się warunkach. Jeśli na giełdzie następuje wzrost ceny niektórych akcji rosną szybciej niż indeks giełdowy i odwrotnie. Indeks giełdowy może być więc w tej analizie portfelowej czynnikiem objaśniającym, gdzie zależność pomiędzy stopą zwrotu danej akcji a stopą zwrotu indeksu może być określona poprzez równanie regresji, które nazywane jest charakterystyczną linią waloru ( security characteristic line):

                      
gdzie:
R - stopa zwrotu z akcji
RM      - stopa zwrotu indeksu
a,b - współczynniki opisujące stopę zwrotu
e     - składnik losowy objaśnianej stopy zwrotu

Najważniejszym elementem powyższego równania jest b, nazywana też współczynnikiem agresywności Beta. Określa ona przybliżoną wartość zmiany stopy zwrotu akcji gdy stopa zwrotu indeksu zmienia się o podstawową jednostkę. Gdy indeks rośnie o 1% to stopa zwrotu danej akcji powinna rosnąc o b •1%. a, z kolei, nie zależy od wachań giełdy opisując bazową wielkość stopy zwrotu. Jeśli więc zmiany cen akcji są niezależne od indeksu (b=0) lub stopa zwrotu rynku RM = 0, wtedy a określa stopę zwrotu akcji.Oprócz tego cena akcji zależeć może od innych czynników nieskorelowanych z giełdą i tworzących składnik losowy e. Wykorzystując wspólczynnik b i korzystając z pomocy indeksu można oszacować też całkowite ryzyko akcji, które rozbite jest na dwie części: ryzyko specyficzne i ryzyko systematyczne określane pierwiastkiem z  (b2 •sM2)

                   
gdzie:
s - ryzyko całkowite
sM - ryzyko indeksu giełdowego
sei - ryzyko specyficzne

Drugim modelem, w którym można wykorzystać indeks jest model CAPM (Capital Asset Pricing Model). Podstawowe znaczenia ma tu linia rynku popierów wartościowych (Security Market Line):

                                         
gdzie:
RF   - stopa zwrotu wolna od ryzyka
RM - stopa zwrotu indeksu giełdowego

Oprócz używania indeksu w modelach rynku kapitałowego możemy zastosować go też w ocenie efektywności inwestycji używając do tego wskaźników efektywności, które w analizie portfelowej szczególnie dobrze nadają się do oceny wyboru i zarządzania portfelem akcji i służą do porównania inwestycji w daną spółkę z indeksem reprezentującym zachowanie giełdy. Przykładem takiego wskaźnika jest wskaźnik efektywności Treynora opisany wzorem:

gdzie:
R  - stopa zysku z inwestycji
RF - stopa zysku wolna od ryzyka

Wskaźnik ten porównuje zysk z inwestycji ze statystycznym zachowaniem akcji w stosunku do całej giełdy reprezentowanej przez indeks.

Konstrukcje i rodzaje indeksów giełdowych

Dobry indeks powinien spełniać kilka najważniejszych postulatów:

Dla każdego indeksu wyznacza się okres podstawowy. Przyjmuje się, że wartość indeksu w tym okresie jest okrągłą liczbą, np. 100, 1000, a wartość indeksu w okresie badanym odnosi się do jego wartości w okresie podstawowym. W zależności od celu konstruowania, różna jest szczegółowość odzwierciedlania stanu rynku. Generalnie przy jego budowie chodzi o to, by można było łatwo ocenić efektywność inwestowania na danej giełdzie.
Istnieją trzy podstawowe cechy, ze względu na które różnią sie indeksy giełdowe. Są to:

Jeśli chodzi o liczbę spółek, to zwykle w konstrukcji indeksu uwzględnia się jedynie część firm notowanych na danym rynku. Przy tym może to być jedynie część spółek występujących na rynku (tzw. blue chips), charakteryzujących się największym obrotem i kapitalizacją giełdową. Uważa się, że spółki te mogą wyznaczać kierunek trendu równie dobrze jak indeks zbudowany z większej ilości notowanych firm. Przykładem niech będą indeksy Dow-Jonesa, oparte odpowiednio na 30,20,15 i 65 spółkach, indeksy europejskie CAC-40 czy DAX. Z drugiej strony powszechnie stosowane jest konstruowanie indeksów złożonych ze stosunkowo dużej ilości spółek, będące bardziej realną reprezentacją całego rynku. Najbardziej znane to: Standard & Poor’s 500, Value Line Averadge (około 1700 spółek), Nikkei 225. Sporadycznie spotyka się indeksy, przy konstrukcji którychuwzględnia się wszystkie spółki. Zalicza się do nich indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie: WIG i WIRR oraz Wilshire 5000.
Jeśli chodzi o konstrukcję wag w indeksie, to powszechnie spotykane są trzy sposoby ważenia:

             Z kolei najczęściej stosowane metody uśredniania stosowane przy konstrukcji indeksu to średnia arytmetyczna lub srednia geometryczna, charakteryzujące się różnymi wartościami obliczonymi na podstawie tych samych danych. Średnia arytmetyczna wzglednych zmian cen jest zawsze większa niż średnia geometryczna, przy czym różnica jest tym większa, im większa jest zmienność względnych zmian cen. Średnia geometryczna rośnie w mniejszym tempie i spada w większym tempie niż średnia arytmetyczna. Indeks oparty na średniej geometrycznej nie jest odpowiedni i używany jako bazowy dla funduszy indeksowych ponieważ może przyjmować wartość zerową jeśli jedna ze spółek wchodząca w jego skład staje się niewypłacalna.
Użycie odpowiedniego rodzaju uśredniania jest bardzo ważne i może okazać się istotne dla wartości indeksu. Indeksy, w których skład wchodzą te same spółki, lecz gdzie stosowane są inne rodzaje uśredniania mogą wykazać inne wartości. Dla tego też przed zinterpretowaniem indeksu, inwestor powinien znać sposób jego konstrukcji.   
Obecnie najbardziej popularne i wykorzystywane na giełdach papirów wartościowych są trzy rodzaje indeksów:

Indeks geometryczny

Najbardziej znanym przykładem tego rodzaju indeksu jest indeks giełdy londyjskiej FT-30 Share Index. Charakteryzuje się on dużą czułością na zmiany cen spółek wchodzących w jego skład. Indeks ten jest średnią geometryczną zmian cen akcji w porównaniu z okresem podstawowym
Indeks ten jest liczony według wzoru:                                     

gdzie:
I(t)     - indeks w okresie t
P(n)   - cena n’tej spółki
n - liczba spółek w indeksie

Indeks cenowy

Najbardziej znanym przykładem indeksu cenowego jest czołowy indeks giełdy nowojorskiej Dow Jones Industrial Average. Jest on stosunkiem sumy cen wszystkich akcji wchodzących w jego skład do dzielnika, który koryguje zmiany składu indeksu i splity akcji. Nie uwzględnia on kapitalizacji rynkowej spółek stąd dużą niekorzyścią wydaje się być sposób liczenia, w którym procentowa zmiana kursu spółki o wysokiej cenie i małej kapitalizacji ma większy wpływ na indeks niż taka sama zmiana kursu spółki o dużej kapitalizacji ale niskiej cenie.
Jest on liczony według wzoru:                                        

gdzie:
Pi - cena spółki
D - dzielnik, uwzględniający splity i zmiany poszczególnych spółek indeksu
Oblicza się go następująco:                                                    

gdzie licznik jest nową sumą cen uwzględniającą zmiany spółek indeksu i splity a mianownik starą sumą cen spółek wchodzących w okresie (t-1) do indeksu. Dzielnik ten zapobiega sztucznym zmianom indeksu w wypadku wymiany spółek wchodzących w jego skład oraz splitów akcji dokonywanych często w celu podniesienia atrakcyjności danej spółki w oczach inwestorów.

I.2.3 Indeks ważony kapitalizacją

            Jest on najbardziej popularnym i rekomendowanym indeksem używanym do obserwacji zmian na rynku. Mierzy się go porównując zmiany kapitalizacji wszystkich spółek wchodzących w skład indeksu. Zmiana kursu danej spółki wpływa na indeks w równej proporcji do jej kapitalizacji. Każda zmiana kapitału, wypłata dywidendy czy split akcji jest automatycznie korygowana. Najbardziej znane indeksy tego rodzaju to Standard & Poor’s 500, FT - Actuaries All Share Index. Zapewnia on też efektywną reprezentację rynku oraz jest dobrym punktem odniesienia używanym do oceny efektywności funduszy powierniczych i inwestycji portfelowych.
Indeks ten jest liczony poprzez nastepujący wzór:

gdzie:
n - liczba spółek w indeksie
Pi  - cena i’tej spółki
N - liczba akcji i’tej spółki
D - dzielnik, czyli liczba, która zależy od zmian kapitalizacji poszczególnych spółek wyniku nowej emisji akcji lub wypłat dywidendy. Jest ona obliczana w następujący sposób:

gdzie:
C(t) - nowa kapitalizacja indeksu po zmianach

Indeksy na giełdach papierów wartościowych

Stany Zjednoczone

             Aby wyliczyć w jaki sposób zachowuje się amerykański rynek, dwaj edytorzy “Customers Afternoon Letter”  Charles H.Dow i Edward D.Jones rozpoczęli w roku 1884 nieregularną publikację średniej cen zamknięcia 11 najbardziej aktywnych i reprezentacyjnych spółek notowanych na nowojorskiej giełdzie papierów wartoúciowych. Była to pierwsza próba zastosowania indeksu w celu obserwacji i przewidywania ruchów rynku akcji. Pierwsze obliczenia Dow’a były oparte na 9 firmach kolejowych i dwóch przemysłowych, gdyż w tym czasie to właśnie firmy z branży kolejowej uznawane były za najbardziej spekulacyjne i przynoszące największe stopy zwrotu. Indeks powstał jako średnia arytmetyczna kursów tych spółek liczonych według cen zamknięcia. Z biegiem czasu coraz więcej firm przemysłowych zwiększało swoją kapitalizację, wielkość i znaczenie na rynku. Nowe pojawiające się korporacje (American Tabacco, General Electric, US Rubber) zwiększały gwałtownie swoje kapitały emitując akcje i przyciągając nowych inwestorów na giełd´. W ciągu następnych dziesięciu lat Dow zmienił prawie zupełnie zawartość swego indeksu, którego głównymi składnikami stały się największe firmy przemysłowe a indeks zyskał od tego czasu nazwę Dow Jowns Industrial Awerage i jest obecnie najbardziej znanym indeksem giełdowym na świecie. Do roku 1928 był on ulepszany i w końcu objął 30 największych spółek giełdy nowojorskiej. Tylko jedna z pierwszej trzydziestki - General Electric - przetrwała w indeksie do dzisiaj a mniej niż połowa z obecnego składu już wtedy istniała.

Pomimo, że lista spółek wchodzących w skład DJIA daje bardzo dobrą reprezentację zachowania amerykańskich blue chipów, konstrukcja indeksu, która nie rozróżnia kapitalizacji firm wzbudzać może kontrowersje. Wzrost spółki o małej kapitalizacji oznacza boweim tyle samo co taki sam wzrost spółki o kapitalizacji o wiele większej.
Pomimo, że Henry Varnum Poor rozpoczął publikację danych, informacji
giełdowych i gospodarczych 20 lat przed tym jak Dow i Jones opublikowali pierwsze wyliczenia swojego indeksu, dopiero w roku 1946 The Standard & Poor Corporation zaczęło podawać indeks 500 największych spółek notowanych na Wall Street.

Ponieważ liczba użytych firm jest bardzo reprezentatywna dla rynku amerykańskiego służy on jako punkt odniesienia i oceny inwestycji dla wszystkich firm i funduszy ocenianych na giełdzie. W skład indeksu wchodzi 400 firm przemysłowych, 40 użyteczności publicznej, 20 transportowych i 40 instytucji finansowych. Obecnie spółki są dobierane nie na podstawie kapitalizacji ale reprezentatywności dla poszczególnych sektorów a ich zmiany na rynku są reprezentatywne dla sektora. Cztery główne kategorie dzielą się na  90 grup, do których dokooptowywuje się lub ujmuje spółki. Dodatkowo zmiany w gospodarce kreują nowe sektory, które zastępują te, których spółki tracą swe wcześniejsze znaczenie. S&P’s500 jest indeksem ważonym kapitalizacją co oznacza, iż każda zmiana ceny konkretnej spółki wpływa na indeks w określonej proporcji do swj kapitalizacji.

Pomimo, że Value Line Composite Index był pierwszym indeksem na który wystwiano kontrakty futures jego historia jest krótka. Arnold Bernhard & Co rozpoczął jego obliczanie i kalkulację początkowo jako punkt odniesienia dla efektywności swoich własnych inwestycji giełdowych w roku 1961 przyjmując 100 jako wielkość bazową. Liczba 1700 giełdowych spółek reprezentujących 95% całej amerykańskiej kapitalizacji giełdowej uczyniła go w pewnych sprawach lepszym wskaênikiem giełdowym niż Dow Jones lub S&P500. Value Line Composite Index zawierając wiele małych i mniej znanych spółek odznacza się o wiele większą zmiennością od innych indeksów co jest też spowodowane sposobem w jaki jest obliczany. Jest to bowiem indeks geometryczny, w którym spółki będące jego częścią mają równe wagi. Wartość bazowa w momencie początkowym 30 czerwca wyniosła 100. Z powodu ogromnej ilości spółek, nowe emisje i podziały akcji nie mają żadnego wpływu na jego kurs. VLC futures notowany na Kansas City Board of Trade był pierwszym kontraktem terminowym na indeks handlowanym na giełdzie.

Wielka Brytania
Pierwszym indeksem reprezentującym zmiany na giełdzie londyńskiej był Financial Times 30 Index, pierwszy raz opublikowany w 1935 roku i liczony jako średnia geometryczna największych trzydziestu firm przemysłowych notowanych na rynku. Z powodu swojej konstrukcji jak i tylko 30% reprezentatywności rynku londyńskiego w 1962 r. został wprowadzony Financial Times Actuaries All Share Index, który jest skonstruowany jako średnia arytmetyczna ważona kapitalizacją wszystkich spółek notowanych na giełdzie w Londynie i jest powszechnie uważany za punkt odniesienia dla zwrotów z inwestycji funduszy powierniczych i instytucji finansowych zajmujących się zarządzaniem kapitału. Wraz z rozwojem rynków terminowych (LIFFE w Londynie) i wzrostem zaineresowania instrumentami pochodnymi pojawiła się potrzeba wprowadzenia nowego indeksu, który pasowałby jako instrument bazowy dla kontraktów futures. Oba wcześniejsze indeksy były albo za mało albo za wiele reprezentacyjne i kłopotliwe w natychmiastowej kalkulacji jakiej
potrzebowali maklerzy i arbitrażyści działający na rynku terminowym. Nowy indeks-Financial Times Stock Exchange 100, który jest wyliczany liczony co minutę, był opublikowany pierwszy raz w styczniu 1984 roku. Został on skonstruowany jako średnia arytmetyczna ważona kapitalizacjami 100
największych spółek, które reprezentują około 70% całej kapitalizacji giełdy londyjskiej. Wraz z postępującą prywatyzacją brytyjskiej gospodarki i reformami Margareth Thatcher skład indeksu był zmieniany tak aby wciąż zawierać 100 największych spółek notowanych w Londynie.

Francja i Niemcy
Najbardziej znany obecnie, indeks giełdy paryskiej CAC-40 został wprowadzony 15 czerwca 1988 r. jako instrument bazowy dla kontraktów terminowych handlowanych na otwartej dwa lata wcześniej francuskim rynku instrumentów pochodnych (MATIF). Spółki wchodzące w skład indeksu reprezentują największe sektory gospodarki i posiadają kapitalizację około 63% całego rynku. Indeks ten jest ważony kapitalizacją a jego wartość początkowa została określona 31 grudnia 1987 jako 1000. Niespełna rok później paryska giełda terminowa (MATIF) wprowadziła kontrakty terminowe bazujące na CAC40, początkowo handlowane w systemie open-outcry.
Najpopularniejszy obecnie indeks niemiecki Dax-30 składa sie z 30 spółek reprezentujących 60% kapitalizacji rynku. Pomimo, że jest on waøony kapitalizacją zalicza się też do indeksów typu „performance”, w których wszystkie dywidendy sa wliczane do indeksu. Dax jest przeliczany co minutę podczas oficjalnych notowań na największej niemieckiej giełdzie we Frankfurcie.

Japonia
Pierwszy japoński indeks giełdowy Nikkei Average został wprowadzony wraz z otwarciem giełd papierów wartościowych w Tokyo, Osace i Nagoi. Obecnie jest publikowany przez wydawcę Nikon Keizai Shimbun-Sha i składa się z 225 największych spółek notowanych na giełdzie tokijskiej. Jego konstrukcja jest repliką Dow Jonesa i opiera się na średniej cen spółek wchodzących w jego skład, które tworzą około 70 procent całego obrotu na rynku. W 1969 r. giełda tokijska wprowadziła nowy indeks Tokyo Stock Exchange First Section Index (TOPIX), który jest ważony kapitalizacjami 1200 spółek wchodzących w  skład pierwszego parkietu giełdy i  często porównuje się go do S&P500 w USA. Indeksem reprezentującym drugi parkiet rynku tokijskiego jest Tokyo Stock Exchange Second Section Index, który składa się z około 420 spółek jest obliczany sześć razy dziennie i uważany za punkt odniesienia dla kursów mniejszych firm. Z powodów braków regulacji i biurokratyczności japońskich przepisów pierwszy kontrakt terminowy na Nikkei 225 został wprowadzony na giełdzie singapurskiej (SIMEX) w 1986 r odnosząc początkowo znaczący sukces. Z kolei, indeksem utworzonym w 1987r. specjalnie dla kontraktów terminowych jest Osaka 50 Index, który umożliwia fizyczne rozliczenie kontraktów co było spowodowane przepisami, które nie przewidywały rozliczenia gotówkowego. Znaczenie tego indeksu zmniejszyło się wraz ze zmianą regulacji i wprowadzenia w Osace kontraktu opartego na Nikkei225. W tym samym czasie giełda tokijka wprowadziła też kontrakt na TOPIX Index. Oba kontrakty zadebiutowały też na giełdzie w Chicago co zostało odebrane jako kolejny krok w globalizacji rynku kapitałowego na świecie.

Przez cały czas odkąd indeksy zaczęły być wykorzystywane na giełdzie trwa dyskusja, który sposób konstrukcji indeksu oddaje wierniejszy obraz rynku. Spór wydaje się być jednak bezprzedmiotowy gdyż mimo, że Dow Jones jest indeksem dosyć starej konstrukcji, obecnie już raczej nie używanej to jest on od lat w miarę wiernym odbiciem zmian na nowojorskiej giełdzie I najbardziej znanym przewodnikiem dla inwestorów na całym świecie. Z drugiej strony mimo, że Value Line Index reprezentuje bardziej kapitalizację giełdową niż S&P’s500 to ten drugi cieszy się większą popularnością, nawet mimo wprowadzenia pierwszych kontraktów terminowych na VLI. Prawdopodobnie najlepszym indeksem mógłby być indeks geometryczny ważony kapitalizacją i reprezentujący wszystkie spółki notowane na danym rynku. Z drugiej strony można założyć, że najlepszym jest ten, który cieszy sie największą uwagą i zaineresowaniem inwestorów.

Książki na temat indeksów giełdowych:

Copyright Spekulant.pl 2008 Proszę o nie kopiowanie i wykorzystywanie w/w materiałów bez zgody autora.

www.spekulant.pl